ایران درگیر شده با پدیده ای به نام فرو نشست زمین. نگرانیای به حق و البته تلخ. این پدیده آنقدر جدی و مشکل زاست که سزوار است کشور در سازمان محیط زیست، ستاد ویژهی بحران فرونشست ایجاد کند و بودجه ی اختصاصی و جداگانه برای آن اختصاص پیدا کند.
حالا بررسی کنیم که اصلا فرو نشست چیست، چه عواملی دارد و چه بلایی سر ما میآورد.
فرونشست زمین کاهش تدریجی سطح زمین است که معمولاً ناشی از عوامل انسانی و طبیعی است. مناطقی با خاکهای متراکم و یا در نزدیکی منابع آب زیرزمینی، بیشتر گرفتار فرو نشست هستند.
یکی از مهمترین عوامل فرونشست، کاهش سطح آبهای زیرزمینی به دلیل برداشتهای زیاد از چاهها و منابع آبی است. این مهم در اثر ناآگاهی افراد از بعد ترسناک چالش نشات میگیرد.
گرچه ساختوسازهای بیرویه و نامناسب در مناطق تاریخی هم میتواند باعث فشار به زمین و فرونشست شود.
در سال های اخیر، به خصوص تغییرات در الگوهای بارندگی و خشکسالی بر تعادل آبهای زیرزمینی تأثیر گذاشت و به فرونشست زمین کمک کرد.
از طرفی فعالیتهای کشاورزی و عمرانی هم به تخریب خاک و کاهش قدرت تحملش منجر شده.
افزایش جمعیت و نیازهای آبی کشاورزی ناپایدار و نیاز به آبیاری زیاد، بلای اصلی این فرونشستهاست.
حالا بزرگترین و مهمترین مجموعههای باستانی ایران، به دلیل فرونشست زمین در معرض خطر قرار دارد. این اثر تاریخی بناهایی با عظمت و طراحیهای خاص دارد که هر تغییر در سطح زمین میتواند به آسیب به ساختار آنها منجر شود مثل ترکخوردن دیوارها، انحراف ستونها و تخریب تزئینات.
آثار فرونشست در پاسارگاد، به عنوان نخستین پایتخت هخامنشیان و محل آرامگاه کوروش بزرگ هم با پدیدهی فرونشست زمین روبهرو است. این اثر تاریخی آنقدر بناهای منحصر به فردی دارد که آسیب به آنها به معنای از دست رفتن بخش مهمی از تاریخ و فرهنگ ایران است.
حالا باید مدیریت آب کرد. طراحی برنامههایی برای کاهش برداشت آبهای زیرزمینی و حفظ تعادل اکولوژیکی حرف اول را میزند.
از طرفی باید زیرساختهایش را تقویت کنیم و در پی تعمیر و نگهداری مداوم بناهای تاریخی باشیم.
برای ادامه ی این مسیر جلب حمایتهای بینالمللی برای حفاظت از آثار تاریخی و فرهنگیمان اولویت است. حفاظت از تخت جمشید و پاسارگاد نه تنها مسئولیت محلی بلکه وظیفهای جهانی است و نیاز به همکاری و توجه ویژه از سوی دولتها و سازمانهای بینالمللی دارد.
به غیر این منطقه که حساسیت تاریخی دارد بپردازیم به مراکزی در سراسر کشور که فرونشست آنها ایجاد مشکل مستقیم در زندگی ساکنان آن منطقه دارد.
تهران : تهران و دشتهای اطراف تهران و مناطق اطراف آن، به ویژه دشتهای ورامین، شهریار و کرج.
استان اصفهان: دشتهای اصفهان و شهر اصفهان به خصوص دشتهای مهیار و برخوار
استان خراسان رضوی: شهر مشهد و دشتهای اطراف به ویژه در دشتهای نیشابور و چناران
استان کرمان: استان کرمان و به ویژه دشتهای زرند، رفسنجان و کرمان برداشت بیرویه آب برای مصارف کشاورزی، به ویژه برای باغات پسته
استان یزد: استان یزد، به خصوص دشتهای یزد-اردکان
استان قزوین: دشت قزوین
استان همدان: استان همدان و به ویژه دشتهای کبودراهنگ و اسدآباد
و اما راه حل:
مدیریت بهینه منابع آب و کاهش برداشتهای غیرمجاز
توسعه و ترویج فناوریهای آبیاری مدرن
افزایش استفاده از منابع آب سطحی و تصفیه پسابها
افزایش آگاهی عمومی و آموزش کشاورزان از منابع آب برای مقابله با مشکل فرو نشست زمین
نیاز به اقدامات جامع و هماهنگ از سوی دولت، جامعه و بخش خصوصی
